بخش اول
آزمون مایعات نافذ
تھیھ کننده : مھندس ھادی شجاع پوریان
1394 سال
2
کاربرد آزمون مایعات نافذ :
این روش آزمون را می توان برای عیب یابی بسیاری از قطعات، بھ شرط
آنکھ عیوب بھ سطح قطعھ راه داشتھ باشند، بھ کار گرفت. مبانی آزمون
عبارتست از نفوذ یک مایع در عیوب )منافذ( سطحی در اثر جاذبھ موئینگی،
و مشاھده ترکھای سطحی با چشم غیرمسلح پس از انجام عملیات ظھور
برروی مایع نافذ بھ منظور نمایان شدن کامل ترکھا، مایع نافذ با یک ماده
رنگی روشن رنگ آمیزی شده یا ماده ای فلورسانت بھ آن افزوده می شود.
در حالت نخست ، ماده رنگی معمولا" قرمز است و سطح پس از افزودن ماده
ظاھر کننده، با نور معمولی ھم قابل رویت خواھد بود، ولی در حالت دوم
قطعھ را باید در نور فرا بنفش مورد بازرسی چشمی قرار داد.
ترکھای و منافذ سطحی کھ با چشم عادی قابل رویت نمی باشند بوسیلھ
آزمون مایع نافذ شناسایی می شوند. این روش در شناسایی عیوب و منافذ
سطحی جوش کاربرد فراوانی دارد . بدلیل نوع تجھیزات و روش کار
محدودیت خاصی برای مواد مختلف ندارد , مثلا در فولادھای آستنیتیک و
فلزات غیر آھنی کھ با روش ذرات مغناطیسی ) (MTنمی توان آنھا را تست
نمود از روش مایع نافذ استفاده می شود.
روش بازرسی فوق الذکر شامل پنج مرحلھ اصلی بشرح زیر است:
-1تمیز کاری و آماده سازی سطح
-2استفاده از مایغ نافذ
-3پاک کردن مایع اضافی از روی سطح
3
-4ظاھر سازی )انجام مرحلھ ظھور(
-5مشاھده و بازرسی سطح
روش کار :
آزمون مایع نافذ را بھ دو طریق ، با استفاده از رنگ مرئی و یا رنگ آغشتھ
بھ فلورسنت می توان انجام داد . بدین صورت کھ ابتدا سطح قطعھ مورد نظر
را تمیز و خشک می نماییم )سطح باید عاری از ھرگونھ شی خارجی مثل
براده ھا باشد تا مایع نافذ بخوبی داخل ترکھا نفوذ نماید.(
سپس بوسیلھ مایع نافذ ) (penetrantسطح مورد نظر را می پوشانیم کھ
می توان این عمل را با اسپری نمودن نافذ و یا غوطھ ور ساختن قطعھ درون
نافذ و یا توسط برس رنگ زنی انجام داد ) بستگی بھ نوع و یا حالت مایع
نافذ دارد کھ در جداول و یا استانداردھای ساخت این نوع مواد متفاوت است (
. بر اثر خاصیت مویینگی , مایع نافذ بھ درون حفره ھا و ترکھا نفوذ می کند
و برای اینکھ از نفوذ آن اطمینان حاصل نماییم مدتی را صبر کرده) مثلا
حدود 5الی 15دقیقھ( و سپس ماده نافذ اضافی را از روی سطح پاک می
کنیم. مایع نافذ بر حسب نام یا دستورالعمل سازنده با توجھ بھ ترکیبات می
تواند توسط آب شستشو داده شود یا اینکھ توسط پارچھ تمیز شود . انتخاب
روش بستگی بھ دستورالعمل استفاده آن کھ در روی آن حک شده است دارد
بعد از مراحل بالا ظاھر کننده یا ) (Developerکھ پودر سفید رنگی می
باشد را روی سطح فوق اسپری می کنیم . خاصیت جذب رطوبت بالای ماده
ظاھر کننده باعث می شود مایع نافذ از ترکھا بیرون کشیده شود و درنتیجھ
4
رنگ موجود در منفذ و ترکھا بر روی سطح نمایان و محل وجود عیب نمایش
داده می شود .
سپس بوسیلھ بازرسی چشمی تحت نور سفید )در صورت استفاده از رنگ
مرئی( و یا نور ماورابنفش )در صورت استفاده از رنگ فلورسنتی( نشانھ
ھای رنگی ایجاد شده را مشاھده نموده و محل عیوب و ترکھا مشخص می
گردد.
کاربرد:
شناسایی و تشخیص محل عیوب سطحی در مواد بدون خلل و فرج ) منظور
داشتن سطح صاف (
چند مثال از کاربرد این تست :
شناسایی ترک و منفذ در سطح جوش
5
شناسایی عیوب سطحی در ریختھ گری
شناسایی ترک سطحی ناشی از خستگی در اجسام تحت تنش
شناسایی ترک ناشی از خستگی در سطح چرخدنده ھا و محورھا و ...
معایب و محدودیتھای آزمون مایعات نافذ :
-1جسم باید تقریبا سطح غیر متخلخل و صافی داشتھ باشد.
-2عیوب داخلی جوش با آن شناسایی نمی شوند .
-3مدت زمان انجام تست تقریبا طولانی است .
-4برای اجسامی کھ دارای سطحی صاف نیستند مناسب نمی باشد.
-5برای قطعات کثیف و دارای پوسیدگی مناسب نیست ) سطح قطعھ حتما
باید تمیز بوده و یا بتوان آنرا تمیز نمود ( .
مزایای تست مایعات نافذ : PT
-1روشی آسان و کم ھزینھ است .
-2ترکھای سطحی را بخوبی نمایان می سازد .
-3نیاز بھ مھارت بالایی ندارد .
-4نیاز بھ تجھیزات زیادی ندارد .
– 5برای اکثر مواد و فلزھا قابل استفاده است .
6
در صورت تمایل بھ کسب اطلاعات بیشتر جھت مطالھ
**************************************************************
توجھ :
*** مطالب تخصصی تر جھت مطالعھ بیشتر , برای آزمون نیاز بھ قسمت
ھای زیر نمی باشد و در حد اطلاعات قسمت اول کفایت می کند . این قسمت
از مطالب توضیحات بیشتر و تخصصی تر در مورد آزمون دارد کھ مختصص
بازرسان MTبوده و نیاز آنچنانی بھ یادگیریشان توسط بازرس چشمی جھت
آزمون و درافت گواھینامھ بازرسی نیست .
****************************************************************
این روش آزمون را می توان برای عیب یابی بسیاری از قطعات، بھ شرط
آنکھ عیوب بھ سطح قطعھ راه داشتھ باشند، بھ کار گرفت. مبانی آزمون
عبارتست از نفوذ یک مایع در عیوب )منافذ( سطحی در اثر جاذبھ موئینگی،
و مشاھده ترکھای سطحی با چشم غیرمسلح پس از انجام عملیات ظھور
برروی مایع نافذ بھ منظور نمایان شدن کامل ترکھا، مایع نافذ با یک ماده
7
رنگی روشن رنگ آمیزی شده یا ماده ای فلورسانت بھ آن افزوده می شود.
در حالت نخست ، ماده رنگی معمولا" قرمز است و سطح پس از افزودن ماده
ظاھر کننده، با نور معمولی ھم قابل رویت خواھد بود، ولی در حالت دوم
قطعھ را باید در نور فرا بنفش مورد بازرسی چشمی قرار داد.
مبانی آزمایش :
روش بازرسی فوق الذکر شامل پنج مرحلھ اصلی بشرح زیر است:
-1تمیز کاری و آماده سازی سطح
-2استفاده از مایغ نافذ
-3پاک کردن مایع اضافی از روی سطح
-4ظاھر سازی )انجام مرحلھ ظھور(
-5مشاھده و بازرسی سطح
-1تمیزکردن و آماده سازی سطح :
بھ منظور ھرچھ دقیق تر بودن نتایج بازرسی با مواد نافذ، لازم است سطح
قطعھ مورد آزمایشکاملاً تمیز باشد. در صورت تمیز نکردن سطح، بھ نحو
مطلوب، ممکن است برخی از عیوب بھ خاطر نفوذ نکردن مایع در آنھا )در
اثر بستھ بودنشان( و ھمچنین نزدیکی سطوح کثیف بھ دھانھ عیوب و جذب
مایع نافذ بوسیلھ آلودگیھا، قابل تشخیص نباشد. بھ علاوه ممکن است مایع
نافذ با برخی از آلودگیھای سطحی وارد واکنش شده و در نتیجھ قابلیت نفوذ
آن بھ ترکھای ریز کاھش یابد.
8
برای تمیز کردن سطح می توان از روشھای متنوع؛ بطور مجزا و یا
ھمزمان، استفاده کرد. انتخاب روش بھ طبیعت قطعھ، نوع آلودگی سطحی و
تعداد قطعاتی کھ باید بازرسی شوند بستگی خواھد داشت. برس زنی ، شن
پاشی خشک یا تر و تمیزکاری سایشی در استوانھ ھای دوار از جملھ
روشھائی ھستند کھ می توان آنھا را برای زدایش پوستھ ھای اکسیدی نازک
، گدازه ھای جوشکاری چسبیده بھ سطح و آلودگی ھای سطحی مورد استفاده
قرار داد. تمیزکاری فراصوتی نیز در ھنگامی کھ با تعداد زیادی از قطعات
کوچک سرو کار داریم روشی مناسب بھ حساب می آید.
چربی و روغن با استفاده از حلال ھا، آب تحت فشار و بخار تمیز می شود.
ھمچنین می توان از روشھای تمیزکاری شیمیائی نیز بھره گیری کرد،
محلولھای قلیائی برای زدودن روغن ھا، چربی ھا و لایھ ھای سطحی کربن
منـــاسب بــوده و برای تمیزکردن سطح از پوستھ ھای ضخیم اکسیدھا از
محلولھای اسیدی قوی استفاده می شود.
-2اعمال مایع نافذ :
بعد از تمیزکاری و آماده کردن، مرحلھ بعدی بکار بردن ماده ای است کھ در
یک زمان مناسب وارد ھر نوع عیبی کھ بھ سطح راه دارد بشود. در
استانداردھای مختلف مدت زمان مناسب ارائھ شده است.برای نمونھ در
استاندارد BS 6443این زمان ده دقیقھ درنظر گرفتھ شده است. زمان
متوسط تماس مایع نافذ با قطعھ کار بین 20تا 30دقیقھ است. مایع نافذ
جدید بھ ندرت زمانی طولانی نیاز داشتھ و احتمال تبخیر آن در درجھ حرارت
محیط نیست.
9
ھنگامی کھ بازرسی تعداد زیادی قطعھ کوچک را مورد آزمایش قرار میدھد ،
غوطھ ور کردن قطعات در مخزن حاوی نافذ معمولاً مناسب ترین روش می
باشد. قطعات را پیش از وارد کردن بھ مخزن بایدکاملاً تمیز و خشک کرد،
زیرا آب و یا محلول تمیز کننده باقیمانده برروی سطح ، نفوذ مایع در عیوب
را دچار وقفھ ساختھ و بھ علاوه مایع را آلوده خواھد ساخت. در خلال غوطھ
ور کردن قطعھ باید دقت کافی در جلوگیری از تشکیل تلھ ھوا مبذول شده و
تمــام سطــوح قطعھکاملاً تر شود،معمولاً قطعات بھ مدت از پیش تعیین شده
ای غوطھ ور و سپس شستھ می شوند. در این مرحلھ باید اطمینان حاصل
کنیم کھ مایع نافذ از تمام تورفتگی ھا و مجاری قطعھ گذشتھ و خارج شده
است. قطعاتی کھ روی سطحشان دارای مایع نافذ باشند باید پس از خشک
کردن ،مجدداً غوطھ ور شوند.
بھ آب بستن بھ صورت سیلابمعمولاً برای آزمایش بخش ھای گسترده ای از
سطح یک قطعھ مورد استفاده قرار می گیرد، در اینجا مایع نافذ با فشار کم و
بھ نحوی پاشیده می شود کھ از پودر شدن آن جلوگیری گردد. در این مورد
باید دقت شود کھ مایع تمام سطح مورد آزمایش را بپوشاند و سطح در تمام
مدت نفوذکردن مایع در آن ؛ بھ حالت تر باقی بماند.
ھنگامی کھ بازرسی قطعات منفرد مورد نظر بوده و یا آزمایش در جا انجام
گیرد، نافذ بھ وسیلھ برس و یا پاشیــدن با افشاننده ای بادی بر سطح قطعھ
اعمال می شود. اگر شکل قطعھ پیچیده باشد برس زنی ترجیح داده
می شود. در این مورد نیز مانند روش سیلابی باید از خشک شدن مایع نافذ
بر روی سطح جلوگیری شود.
10
-3پاک کردن مایع اضافی از روی سطوح :
بعد از اینکھ مایع نافذ در یک زمان قابل قبول بر روی سطح مورد آزمایش
قرار گرفت، مقدار اضافی آن باید پاک شود. البتھ این امر نبایدبر مایع نافذی
کھ داخل نواقص و عیوب نفوذ کرده تأثیرداشتھ باشد.
این امر حیاتی است کھ سطح نباید زیاد شستھ شود تا داخل نواقص نیز پاک
شده و مایع نافذ از آن خارج گردد. بھرحال بدون شستن درست و کافی مایع
نافذ اضافی یک زمینھ قوی باقی مانده و کنتراست و وضوح بین نواقص و
سطح آزمایش را کاھش می دھد.
استفاده از ماده ظھور :
مرحلھ ظھور برای نمایش واضح عیوب ضرورت داشتھ و معمولاً از پودر
نرم گل سفید بعنوان ماده ظاھر کننده استفاده می شود. این ماده را میتوان
بصورت خشک بکار بردولی غبارات آن اغلب در یک مایع فرار بھ صورت
دوغاب درآمده و پس از افشانده شدن برروی سطح، لایھ یکنواخت و نازکی
از آن سطح قطعھ را می پوشاند. مایع نافد درون منافذ سطحی ، در این
مرحلھ بھ آھستگی بھ منافذ دورن پودر گل کشیده شده و پخش شدن نافذ در
ماده ظاھر کننده ، مرز عیوب سطحی را بھ روشنی و بھ اندازه ای بزرگتر از
اندازه واقعی آنھا نشان خواھد داد. ھنگامی کھ از نافذ رنگی استفاده شود ،
رنگ آنباید با لایھ گل سفید روی سطح قطعھ کنتراستی محسوس ایجاد نماید،
اگر از مایعات نافذ فلورسانت استفاده شود، می توان مرحلھ ظھور را نیز در
مواردی حذف نمود.
-5مشاھده و بازرسی :
11
پس از گـــذشت زمــان لازم برای برگشت مایع نافذ بھ درون ماده ظاھر
کننده، سطح قطعھ مورد بازرسی قرار می گیرد. آزمون با مایعات رنگی در
شرایط نوری بسیار دقیق )با نور قوی مثل نور خورشید ( انجام می گیرد،
ولی بازرسی با مایعات دارای خاصیت فلورسانس در نور فرابنفش انجام می
شود، در این حالت مایع نافذ از خود نور مربی گسیل داده و مرز عیوب بھ
نحوی روشن و واضح مشخص می شود، قطعھ کار باید بمحض اعمال ماده
ظھور بازرسی گردد. مخصوصاً این عمل زمانی کھ از مایع ظھور معلق در
حلال استفاده می شود ، ضروری است. مایع نافذ بعضی اوقات می تواند
سریعاً از یک شکاف خارج شده و سوراخ و عیوب ھم جوار خود را مسدود
سازد. بازرسی قطعاتی کھ در داخل کابینت ماده ظھور زده میشوند و یا ماده
ظھور آن آبی است، خیلی دشوار می باشد. بھرحال بعنوان یک اصل زمان
ظھور از صفر تا 30دقیقھ تغییر میکند. بعضی بازرسان پیشنھاد می کنند
زمان ده دقیقھ برای ظھور کافی است، اما نظر عمومی بین 20تا 30دقیقھ
است. کھ رعایت آن رضایت بخش می باشد.
مزایا، محدودیت و دامنھ کاربرد تست مایعات نافذ :
با توجھ بھ عدم نیاز بھ سیستم ھای الکترونیک، فرآیند آزمون با مایعات نافذ
ساده و تجھیزات آن نیز در مقایسھ با دیگر روشھا ارزانتر می باشد. ھمچنین
سازماندھی روشھا و استــانداردھـــای بازرسی برای محصولات و فرآورده
ھای گوناگونمعمولاً ساده تر از روشھای پیشرفتھ تر است.
این روش را می توان برای بازرسی تمام مواد، بجز مواد متخلخل، بکار
گرفت و در برخی از موارد حساسیت آن از روش ذرات مغناطیسی ھم بیشتر
12می باشد. روش مایعات نافذ برای قطعات بھ ھر شکل و اندازه مناسب بوده وبرای بازرسی کیفیت محصولات نیمھ ساختھ و کامل شده و ھمچنین بازرسیجریان عادی قطعات در زمان کار نیز مناسب می باشد. در این حالت بازرسیممکن است درجا و بدون نیاز بھ پیاده کردن سازه ھای پیچیده انجام شود ویا مشتمل بر بازرسی قطعات پیاده شده غیرقابل دسترسی )پنھان( یکمجموعھ،مثلاً قطعات موتور یک ھواپیما در زمان تعمیر اساسی باشد.محدودیت واضح و اصلی روش مایعات نافذ این است کھ تنھا از عھدهبازرسی عیوب سطحی بر می آید و عیوب زیر سطحی را باید با دیگرروشھای غیرمخرب تشخیص داد. دیگر عوامل موثر در محدودیت دامنھعملکرد این روش ناصافی سطح و متخلل بودن ماده است، بخصــوصتخــلخل می تواند نشانھ ھائی را، کھ ھریک از آنھا می توانند اشتباھاً یکنقص بھ حساب آیند، ایجاد نماید.ودیگر آنکھ recordدائمی ندارد .انتخاب نوع مایع نافذ و روشی کھ استفاده می شود بوسیلھ سھ عامل زیرمشخص می شود:الف – نوع نواقصی کھ انتظار می رودب - شکل ھندسی قطعھ کارج - برداشت سطح تمام شده قطعھ کار )مقدار ھمواری(13حداقل اندازه نقص کھ میتواند بوسیلھ مایع نافذ فلورسنت عیب یابی شودبوسیلھ مقدار ناھمواری سطح قطعھ کار محدود می شود.ماده نافذ اضافی روی سطح قطعھ، معمولاً با مالیدن پارچھ ای پنبھ ای وآغشتھ بھ حلال بر روی آن پاک می شود. در صورت امکان باید ازتکنیکھای شستشوی سیلابی پرھیز شود، زیرا در اینصورت بیرون کشیدهشدن نافذ از عیوب نیز متحمل خواھد بود. اگر این روش آزمون با دقت ورعایت دستورالعمل ھای لازم انجام گیرد دارای حساسیت چشمگیری خواھدبود. در عین حال باید توجھ داشت کھ ھزینھ اعمال آن نسبتاً زیاد می باشد،زیرا قیمت مواد بالا و فرآیند کارگر طلب است.********* خصوصیات مایع نافذ **********برای موفقیت آمیز بودن بازرسی با مایعات نافذ، لازم است این مواد ازویژگیھائی کھذیلاً مورد توجھ قرار می گیرند برخوردار باشند.معمولاً و درعمل، فرمولھای مواد نافذ بھ نحوی انتخاب می گردد کھ ترکیب بھینھ ای ازپارامترھای مورد لزوم را دارا باشند:قابلیت نفوذ :مایع نافذ باید از قابلیت ورود )نفوذ( در نقایص و عیوبکاملاً ریز سطحی وھمچنین دیگر مجاری سطح قطعھ برخوردار باشند.خاصیت مویینگی :14مایع نافذ باید قابلیت ترکنندگی خوبی داشتھ و بتواند لایھ ای پیوستھ در رویسطح ایجاد نماید، بھ علاوه باید قادر باشد در مدت معینی بھ درون منافذ وعیوب سطحی کشیده شود.سیالیت :گذشتھ از ویژگیھای بالا، مایع نافذ باید قابلیت جاری شدن از مجاری درونقطعھ را دارا بوده و در ھمین حال مقدار بسیار ناچیزی از آن از درون عیوببیرون کشیده شود.قابلیت حل کنندگی :در صورت لزوم باید مایع نافذ بتوان با انحلال مواد آلوده کننده سطح و درونعیوب، از میان آنھا راه باز کرده و عیوب را پرنماید.پایداری : مایع نافذ باید در دامنھ وسیعی از دما و رطوبت پایدار بوده، تشکیلکف ندھد و بھ علاوه مواد فرار آن در زمان انبار شدن در مخازن نگھداریباید از بین نرود.قابلیت شستشو :ماده نافذ باید بھ سادگی از سطح قطعھ شستھ شده و در عین حال، مقداری ازآن کھ بھ درون عیوب وارد شده نباید تحت تأثیر قرار گیرد.ویژگیھای خشک شوندگی :مواد نافذ باید در مقابل خشک شدن و بیرون کشیده شدن کامل از عیوب، درخلال خشک کردن قطعھ با ھوای گرم و پس از شستشوی سطح، مقاوم15باشند. در حالت ایده آل، گرما باید برگشت مایع بھ سطح قطعھ را تسھیل کردهو بنابراین بھ نمایان شدن عیوب کمک نماید.---------------------------------------------------------------------------انواع مایع نافذ :مایعات نافذ از لحاظ نحوه پاک شدن از سطح و ماھیت رنگ آنھا تقسیم بندیمی شوند.متداولترین مایعات نافذبا توجھ بھ نحوه شستشوی آنھا از سطح کھ مورداستفاده قرار می گیرندبقرار زیر می باشند:سیستم قابل شستشو با آب)(water washableایــن سیستم کھ از مایعات دارای خاصیت فلورسانس و یا رنگی بھره میگیرد طوری طراحی شده کھ می توان مایع را مستقیماً ، بھ کمک آب، ازسطح قطعھ پاک کرد ، از اینرو فرآیند بازرسی سریع و از کارآئی بالائیبرخوردار است. عملیات شستشوی سطح، بھ خصوص اگر با افشاندن آبانجام گیرد، باید کاملاً با دقت ھمراه باشد. در یک سیستم خوب و کارآمد،شرایط و عوامل موثر از قبیل فشار و دمای آب ، مدت زمان شستشو، شرایطسطحی قطعھ و ویژگیھای مایع برای شستھ شدن باید بھینھ شوند. البتھ دراین شرایط ھم امکان شستشوی مایع درون عیوب کوچک منتفی نمی شود.سیستم ھمراه با امولسیون سازی)(post emulsifier16اگر آشکارسازی عیوب کوچک سطحی ضرورت داشتھ باشد معمولاً ازمایعات با حساسیت زیاد کھ با آب شستھ نمی شوند استفاده می شود. این قبیلنافذھا دارای پایھ روغنی بوده و پاک کردن آنھا احتیاج بھ انجام یک مرحلھاضافی، یعنی امولسیون سازی ، دارد. ماده امولسیون ساز بعد از اعمال مادهنافذ و گذشت زمان کافی برای جذب آن در عیوب، افزوده میشود. مزیتاصلی این سیستم این است کھ ماده امولسیون ساز باعث حل شدن مازاد مادهنافذ در آب شده و شستشو با آب را امکان پذیر می کند. در صورتیکھ فرآیندکار دقیقاً کنترل شود، ماده نافذ درون عیوب دست نخورده مانده و معمولاًعیوب کوچکی کھ، اغلب بھ خاطر شستھ شدن ماده نافذ قابل تشخیص نیستند،با بکارگیری این روش قابل رویت خواھند بود.علی رغم مزیت یاد شده، این سیستم بھ خاطر گران قیمت بودن مواد نافذ وامولسیون ساز و طولانی تر بودن زمان کار، روش بازرسی نسبتاً ھزینھ زامی باشد، و بکارگیری آن نیز بھ وسائل نقلیھ بیشتر و فضای زیادتری دارد.سیستم قابل شستشو با حلال)(solventاغلب ضرورت ایجاد می کند کھ تنھا بخش کوچکی از سطح قطعھ بازرسیشده و یا بھ جای انجام بازرسی در ایستگاھھای آزمون متداول، اینکار "درجا " صورت گیرد. در اینگونھ موارد از مایعات نافذ قابل شستشو با حلالاستفاده میشود، ومعمولاً برای تمیز کردن اولیھ سطح و زدایش نافذ مازاد،از یک نوع حلال استفاده می شود.مواد حلال بھ دو گروه قابل اشتعال و غیر قابل اشتعال تقسیم می شوند.17تمیز کننده ھای قابل اشتعال از جنبھ آتش سوزی خطرناک بوده ولی ازھالوژن عاری می باشند، در حالیکھ گروه دوم از حلال ھای ھالوژنی میباشندو بنابراین بھ کار بردن آنھا در فضای بستھ )بھ خاطر سمی بودنشان(توصیھ نمی شود.مایعات نافذ از لحاظ مواد رنگی آن بھ دو نوع اصلی تقسیم می شوند:مایع نافذ با زمینھ رنگیمایعات نافذ با زمینھ رنگیمعمولاً قرمز رنگ ھستند. وقتی کھ روشنائی روزکافی است یا روشنائی مصنوعی لامپ موجود باشد و امکان استفاده از نورماوراء بنفش بھ خاطر دسترسی بھ منبع آن نباشد از این نوع مایع نافذاستفاده میشود. برای مایع نافذ قرمز از ظھور پاششی سفید رنگ استفادهمیشود زیرا در زمینھ سفید علائم قرمز بھ وضوح مشخص می گردد. جایطبیعی استفاده از مایع نافذ با کنتراست رنگی در کارگاه است کھ در آنآزمایشات ساختمانی و جوشکاری انجام می گیرد. این مایع نافذ قابل شستشوبا آب نیزمی باشد و برای ریختھ گری خشن بھ ندرت از آن استفاده می شود.مایع نافذ فلورسنتبیشتر استفاده مایع نافذ فلورسنت در کارخانجات روی قطعات ریختھ گری،آھنگری ، قطعات دقیق، آلیاژ آلومینیوم ، فولادھای ضدزنگ و غیره انجاممی گیرد. شستشوی مایع نافذ اضافی با آب بوده و از پاک کننده ھا نیزمیتوان استفاده نمود. مایع نافذ فلورسنت بیشتر از مایع نافذ زمینھ رنگی،حساس بوده و ده برابر زمینھ قرمز قابل دیدن است و این بخاطر آن است کھ18بازرسی در اطاق تاریک انجام میگیرد و اپراتور عیوب درخشانی در زمینھسیاه و تاریک می بیند.
آزمون مایعات نافذ
تھیھ کننده : مھندس ھادی شجاع پوریان
1394 سال
2
کاربرد آزمون مایعات نافذ :
این روش آزمون را می توان برای عیب یابی بسیاری از قطعات، بھ شرط
آنکھ عیوب بھ سطح قطعھ راه داشتھ باشند، بھ کار گرفت. مبانی آزمون
عبارتست از نفوذ یک مایع در عیوب )منافذ( سطحی در اثر جاذبھ موئینگی،
و مشاھده ترکھای سطحی با چشم غیرمسلح پس از انجام عملیات ظھور
برروی مایع نافذ بھ منظور نمایان شدن کامل ترکھا، مایع نافذ با یک ماده
رنگی روشن رنگ آمیزی شده یا ماده ای فلورسانت بھ آن افزوده می شود.
در حالت نخست ، ماده رنگی معمولا" قرمز است و سطح پس از افزودن ماده
ظاھر کننده، با نور معمولی ھم قابل رویت خواھد بود، ولی در حالت دوم
قطعھ را باید در نور فرا بنفش مورد بازرسی چشمی قرار داد.
ترکھای و منافذ سطحی کھ با چشم عادی قابل رویت نمی باشند بوسیلھ
آزمون مایع نافذ شناسایی می شوند. این روش در شناسایی عیوب و منافذ
سطحی جوش کاربرد فراوانی دارد . بدلیل نوع تجھیزات و روش کار
محدودیت خاصی برای مواد مختلف ندارد , مثلا در فولادھای آستنیتیک و
فلزات غیر آھنی کھ با روش ذرات مغناطیسی ) (MTنمی توان آنھا را تست
نمود از روش مایع نافذ استفاده می شود.
روش بازرسی فوق الذکر شامل پنج مرحلھ اصلی بشرح زیر است:
-1تمیز کاری و آماده سازی سطح
-2استفاده از مایغ نافذ
-3پاک کردن مایع اضافی از روی سطح
3
-4ظاھر سازی )انجام مرحلھ ظھور(
-5مشاھده و بازرسی سطح
روش کار :
آزمون مایع نافذ را بھ دو طریق ، با استفاده از رنگ مرئی و یا رنگ آغشتھ
بھ فلورسنت می توان انجام داد . بدین صورت کھ ابتدا سطح قطعھ مورد نظر
را تمیز و خشک می نماییم )سطح باید عاری از ھرگونھ شی خارجی مثل
براده ھا باشد تا مایع نافذ بخوبی داخل ترکھا نفوذ نماید.(
سپس بوسیلھ مایع نافذ ) (penetrantسطح مورد نظر را می پوشانیم کھ
می توان این عمل را با اسپری نمودن نافذ و یا غوطھ ور ساختن قطعھ درون
نافذ و یا توسط برس رنگ زنی انجام داد ) بستگی بھ نوع و یا حالت مایع
نافذ دارد کھ در جداول و یا استانداردھای ساخت این نوع مواد متفاوت است (
. بر اثر خاصیت مویینگی , مایع نافذ بھ درون حفره ھا و ترکھا نفوذ می کند
و برای اینکھ از نفوذ آن اطمینان حاصل نماییم مدتی را صبر کرده) مثلا
حدود 5الی 15دقیقھ( و سپس ماده نافذ اضافی را از روی سطح پاک می
کنیم. مایع نافذ بر حسب نام یا دستورالعمل سازنده با توجھ بھ ترکیبات می
تواند توسط آب شستشو داده شود یا اینکھ توسط پارچھ تمیز شود . انتخاب
روش بستگی بھ دستورالعمل استفاده آن کھ در روی آن حک شده است دارد
بعد از مراحل بالا ظاھر کننده یا ) (Developerکھ پودر سفید رنگی می
باشد را روی سطح فوق اسپری می کنیم . خاصیت جذب رطوبت بالای ماده
ظاھر کننده باعث می شود مایع نافذ از ترکھا بیرون کشیده شود و درنتیجھ
4
رنگ موجود در منفذ و ترکھا بر روی سطح نمایان و محل وجود عیب نمایش
داده می شود .
سپس بوسیلھ بازرسی چشمی تحت نور سفید )در صورت استفاده از رنگ
مرئی( و یا نور ماورابنفش )در صورت استفاده از رنگ فلورسنتی( نشانھ
ھای رنگی ایجاد شده را مشاھده نموده و محل عیوب و ترکھا مشخص می
گردد.
کاربرد:
شناسایی و تشخیص محل عیوب سطحی در مواد بدون خلل و فرج ) منظور
داشتن سطح صاف (
چند مثال از کاربرد این تست :
شناسایی ترک و منفذ در سطح جوش
5
شناسایی عیوب سطحی در ریختھ گری
شناسایی ترک سطحی ناشی از خستگی در اجسام تحت تنش
شناسایی ترک ناشی از خستگی در سطح چرخدنده ھا و محورھا و ...
معایب و محدودیتھای آزمون مایعات نافذ :
-1جسم باید تقریبا سطح غیر متخلخل و صافی داشتھ باشد.
-2عیوب داخلی جوش با آن شناسایی نمی شوند .
-3مدت زمان انجام تست تقریبا طولانی است .
-4برای اجسامی کھ دارای سطحی صاف نیستند مناسب نمی باشد.
-5برای قطعات کثیف و دارای پوسیدگی مناسب نیست ) سطح قطعھ حتما
باید تمیز بوده و یا بتوان آنرا تمیز نمود ( .
مزایای تست مایعات نافذ : PT
-1روشی آسان و کم ھزینھ است .
-2ترکھای سطحی را بخوبی نمایان می سازد .
-3نیاز بھ مھارت بالایی ندارد .
-4نیاز بھ تجھیزات زیادی ندارد .
– 5برای اکثر مواد و فلزھا قابل استفاده است .
6
در صورت تمایل بھ کسب اطلاعات بیشتر جھت مطالھ
**************************************************************
توجھ :
*** مطالب تخصصی تر جھت مطالعھ بیشتر , برای آزمون نیاز بھ قسمت
ھای زیر نمی باشد و در حد اطلاعات قسمت اول کفایت می کند . این قسمت
از مطالب توضیحات بیشتر و تخصصی تر در مورد آزمون دارد کھ مختصص
بازرسان MTبوده و نیاز آنچنانی بھ یادگیریشان توسط بازرس چشمی جھت
آزمون و درافت گواھینامھ بازرسی نیست .
****************************************************************
این روش آزمون را می توان برای عیب یابی بسیاری از قطعات، بھ شرط
آنکھ عیوب بھ سطح قطعھ راه داشتھ باشند، بھ کار گرفت. مبانی آزمون
عبارتست از نفوذ یک مایع در عیوب )منافذ( سطحی در اثر جاذبھ موئینگی،
و مشاھده ترکھای سطحی با چشم غیرمسلح پس از انجام عملیات ظھور
برروی مایع نافذ بھ منظور نمایان شدن کامل ترکھا، مایع نافذ با یک ماده
7
رنگی روشن رنگ آمیزی شده یا ماده ای فلورسانت بھ آن افزوده می شود.
در حالت نخست ، ماده رنگی معمولا" قرمز است و سطح پس از افزودن ماده
ظاھر کننده، با نور معمولی ھم قابل رویت خواھد بود، ولی در حالت دوم
قطعھ را باید در نور فرا بنفش مورد بازرسی چشمی قرار داد.
مبانی آزمایش :
روش بازرسی فوق الذکر شامل پنج مرحلھ اصلی بشرح زیر است:
-1تمیز کاری و آماده سازی سطح
-2استفاده از مایغ نافذ
-3پاک کردن مایع اضافی از روی سطح
-4ظاھر سازی )انجام مرحلھ ظھور(
-5مشاھده و بازرسی سطح
-1تمیزکردن و آماده سازی سطح :
بھ منظور ھرچھ دقیق تر بودن نتایج بازرسی با مواد نافذ، لازم است سطح
قطعھ مورد آزمایشکاملاً تمیز باشد. در صورت تمیز نکردن سطح، بھ نحو
مطلوب، ممکن است برخی از عیوب بھ خاطر نفوذ نکردن مایع در آنھا )در
اثر بستھ بودنشان( و ھمچنین نزدیکی سطوح کثیف بھ دھانھ عیوب و جذب
مایع نافذ بوسیلھ آلودگیھا، قابل تشخیص نباشد. بھ علاوه ممکن است مایع
نافذ با برخی از آلودگیھای سطحی وارد واکنش شده و در نتیجھ قابلیت نفوذ
آن بھ ترکھای ریز کاھش یابد.
8
برای تمیز کردن سطح می توان از روشھای متنوع؛ بطور مجزا و یا
ھمزمان، استفاده کرد. انتخاب روش بھ طبیعت قطعھ، نوع آلودگی سطحی و
تعداد قطعاتی کھ باید بازرسی شوند بستگی خواھد داشت. برس زنی ، شن
پاشی خشک یا تر و تمیزکاری سایشی در استوانھ ھای دوار از جملھ
روشھائی ھستند کھ می توان آنھا را برای زدایش پوستھ ھای اکسیدی نازک
، گدازه ھای جوشکاری چسبیده بھ سطح و آلودگی ھای سطحی مورد استفاده
قرار داد. تمیزکاری فراصوتی نیز در ھنگامی کھ با تعداد زیادی از قطعات
کوچک سرو کار داریم روشی مناسب بھ حساب می آید.
چربی و روغن با استفاده از حلال ھا، آب تحت فشار و بخار تمیز می شود.
ھمچنین می توان از روشھای تمیزکاری شیمیائی نیز بھره گیری کرد،
محلولھای قلیائی برای زدودن روغن ھا، چربی ھا و لایھ ھای سطحی کربن
منـــاسب بــوده و برای تمیزکردن سطح از پوستھ ھای ضخیم اکسیدھا از
محلولھای اسیدی قوی استفاده می شود.
-2اعمال مایع نافذ :
بعد از تمیزکاری و آماده کردن، مرحلھ بعدی بکار بردن ماده ای است کھ در
یک زمان مناسب وارد ھر نوع عیبی کھ بھ سطح راه دارد بشود. در
استانداردھای مختلف مدت زمان مناسب ارائھ شده است.برای نمونھ در
استاندارد BS 6443این زمان ده دقیقھ درنظر گرفتھ شده است. زمان
متوسط تماس مایع نافذ با قطعھ کار بین 20تا 30دقیقھ است. مایع نافذ
جدید بھ ندرت زمانی طولانی نیاز داشتھ و احتمال تبخیر آن در درجھ حرارت
محیط نیست.
9
ھنگامی کھ بازرسی تعداد زیادی قطعھ کوچک را مورد آزمایش قرار میدھد ،
غوطھ ور کردن قطعات در مخزن حاوی نافذ معمولاً مناسب ترین روش می
باشد. قطعات را پیش از وارد کردن بھ مخزن بایدکاملاً تمیز و خشک کرد،
زیرا آب و یا محلول تمیز کننده باقیمانده برروی سطح ، نفوذ مایع در عیوب
را دچار وقفھ ساختھ و بھ علاوه مایع را آلوده خواھد ساخت. در خلال غوطھ
ور کردن قطعھ باید دقت کافی در جلوگیری از تشکیل تلھ ھوا مبذول شده و
تمــام سطــوح قطعھکاملاً تر شود،معمولاً قطعات بھ مدت از پیش تعیین شده
ای غوطھ ور و سپس شستھ می شوند. در این مرحلھ باید اطمینان حاصل
کنیم کھ مایع نافذ از تمام تورفتگی ھا و مجاری قطعھ گذشتھ و خارج شده
است. قطعاتی کھ روی سطحشان دارای مایع نافذ باشند باید پس از خشک
کردن ،مجدداً غوطھ ور شوند.
بھ آب بستن بھ صورت سیلابمعمولاً برای آزمایش بخش ھای گسترده ای از
سطح یک قطعھ مورد استفاده قرار می گیرد، در اینجا مایع نافذ با فشار کم و
بھ نحوی پاشیده می شود کھ از پودر شدن آن جلوگیری گردد. در این مورد
باید دقت شود کھ مایع تمام سطح مورد آزمایش را بپوشاند و سطح در تمام
مدت نفوذکردن مایع در آن ؛ بھ حالت تر باقی بماند.
ھنگامی کھ بازرسی قطعات منفرد مورد نظر بوده و یا آزمایش در جا انجام
گیرد، نافذ بھ وسیلھ برس و یا پاشیــدن با افشاننده ای بادی بر سطح قطعھ
اعمال می شود. اگر شکل قطعھ پیچیده باشد برس زنی ترجیح داده
می شود. در این مورد نیز مانند روش سیلابی باید از خشک شدن مایع نافذ
بر روی سطح جلوگیری شود.
10
-3پاک کردن مایع اضافی از روی سطوح :
بعد از اینکھ مایع نافذ در یک زمان قابل قبول بر روی سطح مورد آزمایش
قرار گرفت، مقدار اضافی آن باید پاک شود. البتھ این امر نبایدبر مایع نافذی
کھ داخل نواقص و عیوب نفوذ کرده تأثیرداشتھ باشد.
این امر حیاتی است کھ سطح نباید زیاد شستھ شود تا داخل نواقص نیز پاک
شده و مایع نافذ از آن خارج گردد. بھرحال بدون شستن درست و کافی مایع
نافذ اضافی یک زمینھ قوی باقی مانده و کنتراست و وضوح بین نواقص و
سطح آزمایش را کاھش می دھد.
استفاده از ماده ظھور :
مرحلھ ظھور برای نمایش واضح عیوب ضرورت داشتھ و معمولاً از پودر
نرم گل سفید بعنوان ماده ظاھر کننده استفاده می شود. این ماده را میتوان
بصورت خشک بکار بردولی غبارات آن اغلب در یک مایع فرار بھ صورت
دوغاب درآمده و پس از افشانده شدن برروی سطح، لایھ یکنواخت و نازکی
از آن سطح قطعھ را می پوشاند. مایع نافد درون منافذ سطحی ، در این
مرحلھ بھ آھستگی بھ منافذ دورن پودر گل کشیده شده و پخش شدن نافذ در
ماده ظاھر کننده ، مرز عیوب سطحی را بھ روشنی و بھ اندازه ای بزرگتر از
اندازه واقعی آنھا نشان خواھد داد. ھنگامی کھ از نافذ رنگی استفاده شود ،
رنگ آنباید با لایھ گل سفید روی سطح قطعھ کنتراستی محسوس ایجاد نماید،
اگر از مایعات نافذ فلورسانت استفاده شود، می توان مرحلھ ظھور را نیز در
مواردی حذف نمود.
-5مشاھده و بازرسی :
11
پس از گـــذشت زمــان لازم برای برگشت مایع نافذ بھ درون ماده ظاھر
کننده، سطح قطعھ مورد بازرسی قرار می گیرد. آزمون با مایعات رنگی در
شرایط نوری بسیار دقیق )با نور قوی مثل نور خورشید ( انجام می گیرد،
ولی بازرسی با مایعات دارای خاصیت فلورسانس در نور فرابنفش انجام می
شود، در این حالت مایع نافذ از خود نور مربی گسیل داده و مرز عیوب بھ
نحوی روشن و واضح مشخص می شود، قطعھ کار باید بمحض اعمال ماده
ظھور بازرسی گردد. مخصوصاً این عمل زمانی کھ از مایع ظھور معلق در
حلال استفاده می شود ، ضروری است. مایع نافذ بعضی اوقات می تواند
سریعاً از یک شکاف خارج شده و سوراخ و عیوب ھم جوار خود را مسدود
سازد. بازرسی قطعاتی کھ در داخل کابینت ماده ظھور زده میشوند و یا ماده
ظھور آن آبی است، خیلی دشوار می باشد. بھرحال بعنوان یک اصل زمان
ظھور از صفر تا 30دقیقھ تغییر میکند. بعضی بازرسان پیشنھاد می کنند
زمان ده دقیقھ برای ظھور کافی است، اما نظر عمومی بین 20تا 30دقیقھ
است. کھ رعایت آن رضایت بخش می باشد.
مزایا، محدودیت و دامنھ کاربرد تست مایعات نافذ :
با توجھ بھ عدم نیاز بھ سیستم ھای الکترونیک، فرآیند آزمون با مایعات نافذ
ساده و تجھیزات آن نیز در مقایسھ با دیگر روشھا ارزانتر می باشد. ھمچنین
سازماندھی روشھا و استــانداردھـــای بازرسی برای محصولات و فرآورده
ھای گوناگونمعمولاً ساده تر از روشھای پیشرفتھ تر است.
این روش را می توان برای بازرسی تمام مواد، بجز مواد متخلخل، بکار
گرفت و در برخی از موارد حساسیت آن از روش ذرات مغناطیسی ھم بیشتر
12می باشد. روش مایعات نافذ برای قطعات بھ ھر شکل و اندازه مناسب بوده وبرای بازرسی کیفیت محصولات نیمھ ساختھ و کامل شده و ھمچنین بازرسیجریان عادی قطعات در زمان کار نیز مناسب می باشد. در این حالت بازرسیممکن است درجا و بدون نیاز بھ پیاده کردن سازه ھای پیچیده انجام شود ویا مشتمل بر بازرسی قطعات پیاده شده غیرقابل دسترسی )پنھان( یکمجموعھ،مثلاً قطعات موتور یک ھواپیما در زمان تعمیر اساسی باشد.محدودیت واضح و اصلی روش مایعات نافذ این است کھ تنھا از عھدهبازرسی عیوب سطحی بر می آید و عیوب زیر سطحی را باید با دیگرروشھای غیرمخرب تشخیص داد. دیگر عوامل موثر در محدودیت دامنھعملکرد این روش ناصافی سطح و متخلل بودن ماده است، بخصــوصتخــلخل می تواند نشانھ ھائی را، کھ ھریک از آنھا می توانند اشتباھاً یکنقص بھ حساب آیند، ایجاد نماید.ودیگر آنکھ recordدائمی ندارد .انتخاب نوع مایع نافذ و روشی کھ استفاده می شود بوسیلھ سھ عامل زیرمشخص می شود:الف – نوع نواقصی کھ انتظار می رودب - شکل ھندسی قطعھ کارج - برداشت سطح تمام شده قطعھ کار )مقدار ھمواری(13حداقل اندازه نقص کھ میتواند بوسیلھ مایع نافذ فلورسنت عیب یابی شودبوسیلھ مقدار ناھمواری سطح قطعھ کار محدود می شود.ماده نافذ اضافی روی سطح قطعھ، معمولاً با مالیدن پارچھ ای پنبھ ای وآغشتھ بھ حلال بر روی آن پاک می شود. در صورت امکان باید ازتکنیکھای شستشوی سیلابی پرھیز شود، زیرا در اینصورت بیرون کشیدهشدن نافذ از عیوب نیز متحمل خواھد بود. اگر این روش آزمون با دقت ورعایت دستورالعمل ھای لازم انجام گیرد دارای حساسیت چشمگیری خواھدبود. در عین حال باید توجھ داشت کھ ھزینھ اعمال آن نسبتاً زیاد می باشد،زیرا قیمت مواد بالا و فرآیند کارگر طلب است.********* خصوصیات مایع نافذ **********برای موفقیت آمیز بودن بازرسی با مایعات نافذ، لازم است این مواد ازویژگیھائی کھذیلاً مورد توجھ قرار می گیرند برخوردار باشند.معمولاً و درعمل، فرمولھای مواد نافذ بھ نحوی انتخاب می گردد کھ ترکیب بھینھ ای ازپارامترھای مورد لزوم را دارا باشند:قابلیت نفوذ :مایع نافذ باید از قابلیت ورود )نفوذ( در نقایص و عیوبکاملاً ریز سطحی وھمچنین دیگر مجاری سطح قطعھ برخوردار باشند.خاصیت مویینگی :14مایع نافذ باید قابلیت ترکنندگی خوبی داشتھ و بتواند لایھ ای پیوستھ در رویسطح ایجاد نماید، بھ علاوه باید قادر باشد در مدت معینی بھ درون منافذ وعیوب سطحی کشیده شود.سیالیت :گذشتھ از ویژگیھای بالا، مایع نافذ باید قابلیت جاری شدن از مجاری درونقطعھ را دارا بوده و در ھمین حال مقدار بسیار ناچیزی از آن از درون عیوببیرون کشیده شود.قابلیت حل کنندگی :در صورت لزوم باید مایع نافذ بتوان با انحلال مواد آلوده کننده سطح و درونعیوب، از میان آنھا راه باز کرده و عیوب را پرنماید.پایداری : مایع نافذ باید در دامنھ وسیعی از دما و رطوبت پایدار بوده، تشکیلکف ندھد و بھ علاوه مواد فرار آن در زمان انبار شدن در مخازن نگھداریباید از بین نرود.قابلیت شستشو :ماده نافذ باید بھ سادگی از سطح قطعھ شستھ شده و در عین حال، مقداری ازآن کھ بھ درون عیوب وارد شده نباید تحت تأثیر قرار گیرد.ویژگیھای خشک شوندگی :مواد نافذ باید در مقابل خشک شدن و بیرون کشیده شدن کامل از عیوب، درخلال خشک کردن قطعھ با ھوای گرم و پس از شستشوی سطح، مقاوم15باشند. در حالت ایده آل، گرما باید برگشت مایع بھ سطح قطعھ را تسھیل کردهو بنابراین بھ نمایان شدن عیوب کمک نماید.---------------------------------------------------------------------------انواع مایع نافذ :مایعات نافذ از لحاظ نحوه پاک شدن از سطح و ماھیت رنگ آنھا تقسیم بندیمی شوند.متداولترین مایعات نافذبا توجھ بھ نحوه شستشوی آنھا از سطح کھ مورداستفاده قرار می گیرندبقرار زیر می باشند:سیستم قابل شستشو با آب)(water washableایــن سیستم کھ از مایعات دارای خاصیت فلورسانس و یا رنگی بھره میگیرد طوری طراحی شده کھ می توان مایع را مستقیماً ، بھ کمک آب، ازسطح قطعھ پاک کرد ، از اینرو فرآیند بازرسی سریع و از کارآئی بالائیبرخوردار است. عملیات شستشوی سطح، بھ خصوص اگر با افشاندن آبانجام گیرد، باید کاملاً با دقت ھمراه باشد. در یک سیستم خوب و کارآمد،شرایط و عوامل موثر از قبیل فشار و دمای آب ، مدت زمان شستشو، شرایطسطحی قطعھ و ویژگیھای مایع برای شستھ شدن باید بھینھ شوند. البتھ دراین شرایط ھم امکان شستشوی مایع درون عیوب کوچک منتفی نمی شود.سیستم ھمراه با امولسیون سازی)(post emulsifier16اگر آشکارسازی عیوب کوچک سطحی ضرورت داشتھ باشد معمولاً ازمایعات با حساسیت زیاد کھ با آب شستھ نمی شوند استفاده می شود. این قبیلنافذھا دارای پایھ روغنی بوده و پاک کردن آنھا احتیاج بھ انجام یک مرحلھاضافی، یعنی امولسیون سازی ، دارد. ماده امولسیون ساز بعد از اعمال مادهنافذ و گذشت زمان کافی برای جذب آن در عیوب، افزوده میشود. مزیتاصلی این سیستم این است کھ ماده امولسیون ساز باعث حل شدن مازاد مادهنافذ در آب شده و شستشو با آب را امکان پذیر می کند. در صورتیکھ فرآیندکار دقیقاً کنترل شود، ماده نافذ درون عیوب دست نخورده مانده و معمولاًعیوب کوچکی کھ، اغلب بھ خاطر شستھ شدن ماده نافذ قابل تشخیص نیستند،با بکارگیری این روش قابل رویت خواھند بود.علی رغم مزیت یاد شده، این سیستم بھ خاطر گران قیمت بودن مواد نافذ وامولسیون ساز و طولانی تر بودن زمان کار، روش بازرسی نسبتاً ھزینھ زامی باشد، و بکارگیری آن نیز بھ وسائل نقلیھ بیشتر و فضای زیادتری دارد.سیستم قابل شستشو با حلال)(solventاغلب ضرورت ایجاد می کند کھ تنھا بخش کوچکی از سطح قطعھ بازرسیشده و یا بھ جای انجام بازرسی در ایستگاھھای آزمون متداول، اینکار "درجا " صورت گیرد. در اینگونھ موارد از مایعات نافذ قابل شستشو با حلالاستفاده میشود، ومعمولاً برای تمیز کردن اولیھ سطح و زدایش نافذ مازاد،از یک نوع حلال استفاده می شود.مواد حلال بھ دو گروه قابل اشتعال و غیر قابل اشتعال تقسیم می شوند.17تمیز کننده ھای قابل اشتعال از جنبھ آتش سوزی خطرناک بوده ولی ازھالوژن عاری می باشند، در حالیکھ گروه دوم از حلال ھای ھالوژنی میباشندو بنابراین بھ کار بردن آنھا در فضای بستھ )بھ خاطر سمی بودنشان(توصیھ نمی شود.مایعات نافذ از لحاظ مواد رنگی آن بھ دو نوع اصلی تقسیم می شوند:مایع نافذ با زمینھ رنگیمایعات نافذ با زمینھ رنگیمعمولاً قرمز رنگ ھستند. وقتی کھ روشنائی روزکافی است یا روشنائی مصنوعی لامپ موجود باشد و امکان استفاده از نورماوراء بنفش بھ خاطر دسترسی بھ منبع آن نباشد از این نوع مایع نافذاستفاده میشود. برای مایع نافذ قرمز از ظھور پاششی سفید رنگ استفادهمیشود زیرا در زمینھ سفید علائم قرمز بھ وضوح مشخص می گردد. جایطبیعی استفاده از مایع نافذ با کنتراست رنگی در کارگاه است کھ در آنآزمایشات ساختمانی و جوشکاری انجام می گیرد. این مایع نافذ قابل شستشوبا آب نیزمی باشد و برای ریختھ گری خشن بھ ندرت از آن استفاده می شود.مایع نافذ فلورسنتبیشتر استفاده مایع نافذ فلورسنت در کارخانجات روی قطعات ریختھ گری،آھنگری ، قطعات دقیق، آلیاژ آلومینیوم ، فولادھای ضدزنگ و غیره انجاممی گیرد. شستشوی مایع نافذ اضافی با آب بوده و از پاک کننده ھا نیزمیتوان استفاده نمود. مایع نافذ فلورسنت بیشتر از مایع نافذ زمینھ رنگی،حساس بوده و ده برابر زمینھ قرمز قابل دیدن است و این بخاطر آن است کھ18بازرسی در اطاق تاریک انجام میگیرد و اپراتور عیوب درخشانی در زمینھسیاه و تاریک می بیند.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر